إنَّ الحْمدَ ِللهِ نَحْمَدُهُ وَنَسْتَعِينُهُ وَنَسْتَغْفِرُهُ وَنَعُوذُ بِاللهِ مِنْ شُرُورِ أَنْفُسِنَا وَ سَيِّئَاتِ أَعْمَالِنَا مَنْ يَهْدِهِ الله ُفَلاَ مُضِلَّ لَهُ وَ مَنْ يُضْلِل فَلاَ هَادِيَ لَهُ وَأشهَدُ أَنْ لاَ اِلَهَ اِلاَّ الله وَحْدَهُ لاَ شَرِيكَ لَهُ وَأشْهَدُ أَنَّ محمدا عَبْدُهُ وَرَسُولُهُ
يَاأَيُّهَا الَّذِينَ آمَنُوا اتَّقُوا اللَّهَ حَقَّ تُقَاتِهِ وَلَا تَمُوتُنَّ إِلَّا وَأَنْتُمْ مُسْلِمُونََ 
يَاأَيُّهَا النَّاسُ اتَّقُوا رَبَّكُمْ الَّذِي خَلَقَكُمْ مِنْ نَفْسٍ وَاحِدَةٍ وَخَلَقَ مِنْهَا زَوْجَهَا وَبَثَّ مِنْهُمَا رِجَالًا كَثِيرًا وَنِسَاءً وَاتَّقُوا اللَّهَ الَّذِي تَتَسَاءَلُونَ بِهِ وَالْأَرْحَامَ إِنَّ اللَّهَ كَانَ عَلَيْكُمْ رَقِيبًا 
يَاأَيُّهَا الَّذِينَ آمَنُوا اتَّقُوا اللَّهَ وَقُولُوا قَوْلًا سَدِيدًا يُصْلِحْ لَكُمْ أَعْمَالَكُمْ وَيَغْفِرْ لَكُمْ ذُنُوبَكُمْ وَمَنْ يُطِعْ اللَّهَ وَرَسُولَهُ فَقَدْ فَازَ فَوْزًا عَظِيمًا

Falënderimi i takon All-llahut. Atë e falënderojmë dhe prej Tij falje dhe ndihmë kërkojmë. Kërkojmë mbrojtje nga All-llahu prej të këqijave të vetvetes dhe të veprave tona. Kë e udhëzon All-llahu s'ka kush e lajthit dhe kë e largon nga rruga e vërtetë, s'ka kush e udhëzon. Dëshmoj se s'ka hyjni tjetër përveç All-llahut , i Cili është Një dhe dëshmoj se Muhammedi është rob dhe i dërguar i Tij.
"O ju që keni besuar, keni frikë All-llahun me një frikë të denjë dhe mos vdisni, pos duke qenë muslimanë!" (Ali Imran: 102)
"O ju njerëz! Keni frikë Zotin tuaj që ju ka krijuar prej një veteje dhe nga ajo krijoi palën e saj, e prej atyre dyve u shtuan shumë burra e gra. Dhe keni frikë All-llahun që me emrin e Tij përbetoheni, ruajeni farefisin, se All-llahu është Mbikqyrës mbi ju." (En-Nisa:1)
"O ju besimtarë, keni frikë All-llahun dhe thuani fjalë të drejta. Ai (All-llahu) ju mundëson të bëni vepra të mira, jua shlyen mëkatet e juaja,e kush respekton All-llahun dhe të Dërguarin e Tij, ka shpëtuar me një shpëtim të madh." (El-Ahzab:70:71)
Thënia më e vërtetë është thënia e All-llahut, kurse udhëzimi më i mirë - udhëzimi i Muhammedit sal-lall-llahu 'alejhi ve sel-lem. Veprat më të këqia janë ato të shpikurat, çdo shpikje është bid'at dhe çdo bid'at është lajthitje, e çdo lajthitje çon në zjarr...

Islami ballafaqohet sot me një zgjim të mirë të myslimanëve dhe, dalëngadalë, fesë dhe bartësve të fesë është duke iu kthyer pozita. Në këtë zhvillim pozitiv, thirrja islame përballet me disa peripeci dhe sfida. Këto sfida dhe peripeci janë të zakonshme në këtë stadium të zhvillimit të fesë, veçanërisht në shoqëritë pas ateiste.

Ndërprerja e kulturës fetare në disa pjesë të shoqërisë shqiptare, mungesa e dijes fetare në disa pjesë tjera të kësaj shoqërie dhe mungesa e vullnetit për zbatim të drejtë edhe të asaj pak që është ditur në gjirin e pjesës së tretë të shoqërisë shqiptare, kanë nxjerrë përpara fenomenit “zgjim i myslimanëve” disa sfida dhe peripeci.

Nëse ndalemi dhe flasim për të gjitha sfidat, do të na mbushet tërë revista vetëm me këtë shkrim.

Mirëpo unë do të dëshiroja që këtë radhë të veçoja një problem, i cili është paksa i ri (në këtë formë) në gjirin e shqiptarëve dhe ka dalë në sipërfaqe si rrjedhojë e frymës së re fetare që po fryn në këto vatra.

Ne si myslimanë që jetojmë në periferinë e botës islame, me dëshirë apo pa dëshirë ndikohemi nga ajo që ndodh në botën islame, andaj edhe dalja në dritë e këtij fenomeni është rrjedhojë edhe e këtij fakti.

Porse, unë mendoj se ky fenomen ka ardhur mbi të gjitha si pasojë e drejtpërdrejtë e ndërprerjes së vazhdimësisë së fesë dhe jetës fetare dhe zhvillimit fetar në trevat tona. Në një kohë kur rendi i hoxhërisë ka humbur, kur janë prishur kriteret e hoxhës së mirë, kur ka munguar hoxha i vërtetë dhe kur njerëzit janë detyruar secilin që është thirrur si hoxhë ta konsiderojnë hoxhë për shkak të nevojës së madhe që kanë ndjerë për ta patur këtë simbol dhe për të kryer punët e zakonshme dhe të përditshme të jetës së tyre, sikurse është martesa, synetimi, vdekja etj.

Në një kohë kur jetën fetare e ka kapluar molisja, institucionet fetare krimbja, kurse popullit i ka humbur vlera e referimit, i jepet shans secilit të paraqitet si shpëtimtar dhe alternativë.

Fatkeqësisht ky fenomen ka sjellë shfaqjen e shpëtimtarëve të vërtetë dhe të rrejshëm. Të sinqertit dhe të denjët kanë dëshmuar me veprimet dhe jetën e tyre, kanë treguar nivelin intelektual që kanë, pjekurinë dhe maturinë fetare, sinqeritetin dhe dashamirësinë për popullin e tyre, nuk i kanë nxjerrë popullit sfida dhe fitne të cilat nuk mund t’i gëlltisin apo t’i tejkalojnë, andaj i tërë populli i njeh si intelektualë të mirëfilltë fetarë, besnikë, të drejtë, të vërtetë, flijues, bamirës, e kështu me radhë. Në këso raste janë munduar të futen në këto radhë edhe disa të tjerë, të cilët, njëlloj si në rrëfenjën e kalit me bretkosën, dëshiruan të mbathen me patkua, mirëpo ata nuk dëmtuan me këtë veprim vetëm vetveten, si në rastin e bretkosës, por edhe të tjerët.

Pa dyshim se krejt kjo paraqet tundim të madh për të rrëzuar referencat e vërteta të umetit, që në vend të tyre të paraqesin njerëzit liberalë si referencë e umetit apo ata të tjerët ekstremistë, palë të rëna nën ndikimin e irxhasë apo huruxhit, liberalë sa s’bën apo fanatikë sa s’shkon.

Pejgamberi, salallahu alejhi ue selem,, “e la umetin e tij në rrugë të qartë dhe të ndritshme ku dita dhe nata janë njësoj, kush largohet nga kjo rrugë është i shkatërruar”. (Ibën Maxhe, sahih).

Pejgamberi, salallahu alejhi ue selem, na tregoi pastaj kush do ta bartë këtë dije fisnike, kush do të jetë në vargun e dijetarëve që do të ndërlidhen me varg të pandërprerë me Pejgamberin, salallahu alejhi ue selem, duke thënë: “Këtë dije nga çdo brez e bartin të drejtët. Ata e mbrojnë fenë nga devijimi i ekstremistëve, shthurja e njerëzve të kotë dhe komentet e gabuara të injorantëve”. (Albani thotë se ky hadith është sahih).

Dijen fetare e ka përhapur Pejgamberi, salallahu alejhi ue selem, në gjirin e sahabëve, sahabët në gjirin e tabiinëve, kurse tabiinët në gjirin e nxënësve të tyre. Kështu u përhap dija fetare anë e mbanë rruzullit tokësor. Përderisa njerëzit kishin ambicie të larta dhe aspirata të mëdha, dija fetare mësohej dhe shpërndahej, mirëpo me dobësimin e fesë në zemrat e njerëzve, me zvogëlimin e ambicieve dhe aspiratave, u pakësua numri i atyre që mësojnë fenë, madje, myslimanët filluan mos ta përfillin më këtë lëmi, duke u dhënë përparësi fushave të tjera, u pakësuan dijetarët dhe dija u largua. Imam Ibën Abdul-Beri, rahimehullah, në librin e tij shumë të vlefshëm, që flet për vlerën e dijes, ka një kapitull me titull “Transmetimet mbi largimin e dijes dhe ikjen e dijetarëve”, ku mes të tjerave janë edhe këto hadithe dhe fjalë të dijetarëve të selefit.

Pejgamberi, salallahu alejhi ue selem, thotë: “Do të shfaqen fitne (sprova, telashe) dhe do të shtohet herxhi. I thanë: çfarë është herxhi? Tha: vrasja, vrasja dhe do pakësohet dija”.

Pejgamberi, salallahu alejhi ue selem, thotë: “Allahu s’e largon dijen duke e marrë nga gjoksi i dijetarëve, por me vdekjen e tyre. Kur të mos mbeten dijetarët, njerëzit do të marrin të paditurit për dijetarë, e do t’i pyesin dhe ata do t’u përgjigjen. Kështu do të devijojnë ata dhe do t’i devijojnë të tjerët”. (Buhariu).

Kur të shterojnë dijetarët, atëherë dikush do mundohet të zërë vendin e dijetarëve, njerëzit do fillojnë të marrin dijen e fesë prej të vegjëlve, apo njerëzve të thjeshtë dhe pa kapacitet intelektual dhe fetar.

Pejgamberi, salallahu alejhi ue selem, thotë: “Prej shenjave të Kiametit është: largimi i dijes; përhapja e paditurisë; konsumimi i alkoolit; shfaqja e zinasë”.

Pejgamberi, salallahu alejhi ue selem, thotë: “Prej shenjave të Kiametit është pakësimi i dijes, përhapja e paditurisë, shfaqja e zinasë, shtimi i grave dhe pakësimi i burrave, aq sa një burrë do të kujdeset për pesëdhjetë gra”.

Imam Ibën Haxheri, rahimehullah, duke komentuar këtë hadith mes tjerash thotë: “Me sa duket, këto pesë gjëra janë përmendur qëllimisht, sepse prishja e këtyre gjërave prish jetën e dynjasë dhe ahiretit. Largimi i dijes prish fenë, konsumimi i alkoolit prish mendjen, zinaja prish sojin dhe prejardhjen e shpirtin, ndërsa pasurinë e dëmtojnë mungesa e sigurisë me përhapjen e vrasjeve.

Kermaniu, rahimehullah, thotë: "Prishja e këtyre gjërave lajmërojnë prishjen e botës, sepse njerëzit nuk braktisen kot”.

Kurtubiu, rahimehullah, duke komentuar këtë hadith, thotë: “Në këtë hadith ka argument për profecinë e Muhamedit, salallahu alejhi ue selem, sepse lajmëroi për disa gjëra që do të ndodhin dhe ato kanë ndodhur pikërisht ashtu siç i ka treguar ai, sidomos në këto kohë (autori flet për kohën e tij).

Abdullah b. Mesudi, radijAllahu anhu, thotë: “Jepuni pas dijes para se të largohet, e largimi i saj domethënë ikja e bartësve të saj (dijetarëve)”.

Auf b. Malik Eshxhaiu, radijAllahu anhu, thotë: “Ishim duke ndenjur me Pejgamberin, salallahu alejhi ue selem, e ai papritmas pa në qiell, e tha: Kjo është koha e largimit së dijes. Një prej Ensarëve, i cili quhej Zijad b. Lebid tha: a mund të largohet dija duke patur mes nesh Kur’anin, të cilin e dinë gratë dhe fëmijët tanë? Pejgamberi, salallahu alejhi ue selem,, tha: Të kam menduar më të diturin e banorëve të Medinës. Pastaj ia tregoi devijimin e Ehli Kitabit edhe pse kishin mes tyre Librin e Zotit.

Xhubejr b. Nefiri takoi më vonë Shedad b. Eusin në Musala (vend i caktuar për falje) dhe ia tregoi këtë hadith të Auf b. Malikut, kurse Shedadi i tha: të vërtetën ka treguar Aufi. Pastaj tha: a e di se çfarë domethënë largimi i dijes? I thashë: jo. Tha: ikja e bartësve të dijes. A e di se cila dije do të largohet e para? I thashë: jo. Tha: përulja (në namaz), aq sa nuk do të shohësh askënd të përulur”.

Muhamed b. Sirini, rahimehullah, thotë: “iku dija, s’ka mbetur asgjë më shumë se disa gjëra të vogla në bartës të këqij”.

Pejgamberi, salallahu alejhi ue selem, thotë: “Do t’i vijë një kohë umetit tim ku do të shtohen lexuesit (e Kur’anit) e do të pakësohen fukahatë (dijetarët), dija do të largohet dhe do të shtohet herxhi. Thanë: Resulullah, çfarë është herxhi? Tha: vrasja mes njëri-tjetrit. Pastaj do të vijë një kohë ku disa njerëz nga umeti im do ta lexojnë Kur’anin, mirëpo ky lexim nuk do ta kalojë fytin e tyre. Pastaj do të vijë një kohë kur mynafiku do të polemizojë me kafirin dhe mushrikun rreth asaj që flasin ata”. (fq. 217- 222)...

Pa dyshim, këto hadithe dhe fjalë të selefit na frikësojnë shumë për gjendjen e umetit dhe na vënë në gjendje alarmi të gjithëve për të mësuar fenë dhe për t’ua mësuar të tjerëve, e kështu ta përhapim dijen e fesë dhe të shtojmë numrin e atyre që e bartin këtë dije fisnike. Kështu do të vazhdojmë rrugën e dijetarëve që kanë ecur përpara nesh, marrim dijen prej dijetarëve derisa të bëhemi edhe ne dijetarë e trashëgues të tyre.

Në lidhje me këtë çështje do të sjellim edhe një sqarim të shejh Salih El-Feuzan, Allahu e ruajt, që mes të tjerave thotë: “Dija fetare, ajo që është obligim individual dhe ajo që është obligim kolektiv, merret nga dijetarët të cilët e kanë bartur me besnikëri, sikurse ka thënë Pejgamberi, salallahu alejhi ue selem,: “Këtë dije nga çdo brez e bartin të drejtët”. Dhe ka thënë: “Dijetarët janë trashëgimtarët e pejgambereve”. Ashtu sikurse dija merret nga Pejgamberët kur ata janë gjallë, ashtu merret nga trashëguesit e tyre pas vdekjes, e ata janë dijetarët. Toka, falë Zotit, kurrë nuk do të mbetet pa dijetarë.

Myslimanët duhet ta marrin dijen prej tyre dhe të veprojnë sipas udhëzimeve të tyre. Mirëpo, fatkeqësisht, vitet e fundit, shohim shumë njerëz që dëshirojnë të mësojnë dijen fetare, sidomos të rinjtë, i janë shmangur kësaj rruge, i shmangen marrjes së dijes nga dijetarët besnikë dhe e marrin dijen ose nga njerëz të paditur, të cilët nuk perceptojnë dispozitat fetare dhe vendin e hallallit dhe haramit, ose prej njerëzve që nuk njihen si besnikë dhe me besim burimor dhe të pastër. S’ka dyshim se ky veprim nuk do t’i shpjerë në fund të lumtur.

Dijetarët e Selefit kanë thënë: “Kjo dije është fe, andaj bëjini sytë katër prej kujt e merrni fenë tuaj”. Kurse Abdullah b. Mesudi, radijAllahu anhu, ka thënë: “Njerëzit do të vazhdojnë të jenë në mirësi përderisa dijen e marrin nga dijetarët, të mëdhenjtë e të moshuarit e tyre. Kurse kur t’ju vijë dija nga të vegjlit dhe mendjelehtit, ata do të shkatërrohen”.

O djelmosha! O nxënës të dijes! Kontaktoni me dijetarët tuaj, lidhuni për ta, merreni dijen prej tyre, lidhuni me ata dijetarë që janë të njohur për besimin dhe metodën e saktë, e kështu të futeni në vargun e atyre që kanë marrë dijen nga Pejgamberi, salallahu alejhi ue selem...

Ka edhe një kategori tjetër të atyre që mundohen ta mësojnë fenë duke e marrë vetëm prej librave dhe duke mos kontaktuar aspak me dijetarët, duke menduar se i mjaftojnë librat dhe s’ka nevojë për dijetarët. Pa dyshim se ky veprim është gabim i rëndë dhe sjell rrezik shumë të madh, sepse të gjitha librat përpos Kur’anit Famëmadh dhe Synetit të Pejgamberit, salallahu alejhi ue selem, kanë gjëra të sakta dhe të gabuara, madje, në disa ka edhe gjëra të futura dhe gënjeshtra mbi fenë Islame dhe të shtyjnë në dyshime. Një nxënës fillestar nuk mund të bëjë dallimin mes asaj që është e dobishme dhe e dëmshme, ndoshta gabimi i mbetet në kokë. Për këtë themi se ky nxënës duhet të ketë një mësues largpamës, i cili i zgjedh librat, i tregon gjërat e dëmshme dhe të dobishme, të saktat dhe të gabuarat. Për këtë shkak nxënësit e dijes kanë udhëtuar në të kaluarën me mijëra kilometra për të marrë dijen nga dijetarët dhe nuk janë mjaftuar me shfletimin e librave. Kështu ka vepruar Imam Ahmedi, imam Buhariu etj. Po t’u mjaftonin librat, do të arrinin t’i gjenin e s’do të lodheshin aq shumë në atë kohë që s’kishte as vetura, as aeroplanë. E thënë shkurt: librat janë vetëm mjet dhe nuk mjaftojnë vetëm ato pa mësues.

Në kohën e fundit është shfaqur edhe një kategori njerëzish, që u thonë fillestarëve: Mos u referohuni librave, as dijetarëve, por lexoni Kur’anin dhe Hadithet dhe prej tyre nxirrni dispozitat fetare. Shumica e këtyre që thonë këto fjalë s’dinë ta lexojnë Kur’an si duhet, mos flasim për kuptimin e domethënieve të ajeteve. Kjo kategori është më e rrezikshme se kategoritë e tjera, sepse këta s’dinë as rregullat e argumentimit, ndërsa dihet se ka argumente që janë të qarta (muhkem) dhe të paqarta (muteshabih), të përgjithësuara (muxhmel) dhe të sqaruara hollësisht (mubejen), të përgjithshme (Am) dhe të veçanta (Has), të pakufizuara (Mutlak) dhe të kufizuara (mukajed), etj. Kurse hadithet, disa prej tyre janë sahih, disa hasen, disa daif, disa meudu’, e kështu me radhë...

Format e nxjerrjes së dispozitave fetare i dinë vetëm dijetarët e thelluar në shkencat e fesë, madje, jo të gjithë dijetarët, e ç’mbetet të themi për këta fillestarë që sulmojnë argumentet dhe dispozitat pa dije. Ata duhen ndalur, që mos të shkatërrojnë vetveten dhe të tjerët...”.

Këtyre sqarimeve që ka bërë ky hoxhë i madh do t’i shtojmë edhe disa hadithe dhe fjalë të selefit që i ka sjellë Imam Ibën AbdulBeri në librin e tij mbi dijen fetare dhe vlerën e saj, ku mes të tjerave sjell një kapitull me titull “Gjendja e dijes fetare kur të gjendet tek mëkatarët (e prishur) dhe të poshtrit”.

Pejgamberi, salallahu alejhi ue selem,, thotë: “Prej shenjave të Kiametit është marrja e dijes nga të vegjlit”.

Ebu Naimi thotë: e pyetën Ibën Mubarekun: kush është i vogli? Tha: ata që flasin me mendjen e tyre, kurse një i vogël që transmeton nga një i madh, ky s’është i vogël”. Ebu Ubejdi thotë: sipas meje, marrja e dijes nga i vogli është marrja e dijes pas brezit të sahabëve”. Pejgamberi, salallahu alejhi ue selem, thotë: “Bereqeti (në dije) qëndron me të mëdhenjtë tuaj”. Omeri, radijAllahu anhu, thoshte: “Fjala më e drejtë është fjala e Allahut, kurse udhëzimi më i mirë është ai i Pejgamberit, salallahu alejhi ue selem, dhe gjërat më të këqija janë ato të shpikurat. Njerëzit do vazhdojnë të jenë në mirësi përderisa t’u vjen dija nga të mëdhenjtë”. Abdullah b. Mesudi, radijAllahu anhu, thotë: “Njerëzit do vazhdojnë të jenë në mirësi përderisa dijen e marrin nga të mëdhenjtë, e kur fillojnë ta marrin nga të vegjlit dhe të këqijtë, atëherë do të shkatërrohen”. Abdullah b. Omeri, radijAllahu anhu, thotë: “Do të vazhdoni në mirësi përderisa dija merret nga të mëdhenjtë tuaj, dhe kur dija të bjerë te të vegjlit tuaj, atëherë i vogli do të zhvlerësojë të madhin e do ta konsiderojë mendjelehtë”. Pasi përmend këto gjëra hafidh Ibën AbdulBerri thotë: “Mund të kuptohet lehtë se domethënia e këtyre haditheve është se njerëzit më meritorë për ta mësuar dijen dhe fikhun janë ata që janë të ndershëm, fetarë dhe që gëzojnë autoritet. Sepse, nëse dija gjendet tek ata, askush s’pranon të ulet para tyre, ndërkohë që, nëse është te të tjerët, shejtani do të gjejë mënyrën për t’i nënçmuar dhe njerëzit do të parapëlqejnë të mbeten të paditur vetëm e vetëm që të mos ulen tek ai që s’ka soj e as fe. Andaj edhe e ka llogaritur këtë vepër si një prej shenjave të Kiametit e si një prej shkaqeve të largimit të dijes...”.

Pastaj sjell një fjalë të Ferjabiut, i cili thotë: “Imam Sufjan b. Ujejne kur shihte se disa njerëz pa soj shkruanin meseletë e fesë prej tij, i ndryshohej fytyra. I thashë: Ebu Abdullah, vërejmë se ndihesh keq kur sheh këta njerëz duke shkruar meseletë që mësojnë prej teje? Tha: Dija tek arabët ishte tek njerëzit më zotërinj e kur u largua prej tyre dhe kaloi tek këta (d.m.th. të pakulturuar dhe të poshtër), u ndryshua feja”. (fq. 223- 226).

Njerëzit që s’i shoqërojnë dijetarët në rrugën e nxënies së dijes dhe nuk e marrin dijen prej tyre, për një kohë të shkurtër u duket se kanë arritur grada shumë të larta dhe se kuptojnë shumë gjëra të cilat ndoshta as dijetarët e mëdhenj nuk i kuptojnë. Ky njeri, me dijen e cekët që ka, futet në ujërat e turbullta të vetëkënaqësisë dhe mendimit për vete se askush s’mund t’i afrohet në gradën që ka. Kjo gjendje dhe ky mendim i tij për vetveten nuk i lejon të vazhdojë nxënien e dijes, as i mundëson shtimin e saj dhe e dëmton këtë njeri në dy aspekte:

-U imponohet njerëzve si referencë kryesore dhe i ndalon nga referencat e tjera, duke rrëmuar dhe kritikuar tek ata gabime të vogla, të cilat i ka çdo njeri.

-E mëson xhematin e thjeshtë që edhe ai të mendojë kështu për veten e vet dhe fillon të hulumtojë gabimet e dijetarëve dhe të nxënësve të dijes dhe t’i publikojë ata mes njerëzve që të justifikojë mosrespektimin e tyre.

S’ka dyshim se kjo mënyrë e komunikimit me dijetarët dhe xhematin krijon një kaos të madh në fushën e dijeve fetare, në përzierjen e gradave të xhematit, nxënësit të dijes dhe dijetarëve, aq sa një xhematli i thjeshtë mendon se mund të bëhet nxënës dije, madje edhe myfti, kurse një nxënës dije mund të llogarisë veten shejhul-Islam, e kështu me radhë. Këtë gjë e kanë vërejtur dijetarët edhe më herët mes myslimanëve, andaj, ja se çfarë thotë Ebu Hazimi, i cili, duke folur për kohën e vet, thotë: “Në kohën tonë akuzojnë njerëzit ata që kanë dije më shumë se ata, që të kuptojnë njerëzit se ai s’ka nevojë për të, nuk mëson prej atij që është si ai, tregohet mendjemadh ndaj atij që është ndër ta. Kështu shkoi dija dhe u shkatërruan njerëzit”. (fq. 532).

Ndërkaq, njerëzit fisnikë sillen në këtë mënyrë: “Kohë më parë, dijetarët kanë thënë: një njeri fisnik nuk tregon mendjemadhësi në katër raste: kur ngrihet në këmbë për babanë; kur i shërben mysafirit; kur kujdeset për të atin, edhe pse ka shërbëtorë, dhe kur i shërben dijetarit për të marrë dijen prej tij”. (fq. 190). Abdurahman b. Mehdiu, rahimehullah thotë: “Nuk mund të jetë imam në hadith ai që grumbullon hadithet shadhë (lloj i haditheve të dobëta), flet tërë ato që dëgjon dhe transmeton nga një njeri i çfarëdoshëm”.

Edhe sot ka njerëz që hulumtojnë gjëra që s’i ka treguar askush dhe i tregojnë për t’u dalluar prej tjerëve, apo të jenë të parët që kanë sjellë diçka të re, apo t’i nxjerrin gabim të gjithë dijetarët. Mirëpo kjo është në kundërshtim me pedagogjinë islame gjatë dhënies së dijes fetare, sepse dijetarët e selefit kanë dhënë këshilla të ndryshme në lidhje me këtë çështje. Abdullah b. Mesudi, radijAllahu anhu, thotë: “Nëse u flet njerëzve gjëra që mendja e tyre s’i kupton, ajo bëhet fitne (telash dhe sprovë) për ta”. Urve b. Zubejri, radijAllahu anhu, thotë: “Sa herë që i kam treguar dikujt gjëra që s’ia ka nxënë koka, është bërë shkak për devijimin e tij”. Ebu Kulabe thotë: “Mos i trego mësime atij që s’i kupton, sepse ai që s’i kupton më shumë e dëmtojnë sesa i bëjnë dobi”. Aliu, radijAllahu anhu, thotë: “Flitini njerëzve gjëra që kuptojnë, apo dëshironi të përgënjeshtrohet Allahu dhe Pejgamberi i Tij?”. (Shih: “Sahihu Xhami’i Bejanul-Ilmi ve Fadluhu”, fq. 186- 187).

Ne jemi dëshmitarë të sprovimit të myslimanëve nga disa nxënës dije të vegjël në këtë formë. Mësimet e tyre i fillojnë me kufrin, përpara se t’u mësojnë besimin, imanin; e fillojnë me bidatin, përpara se t’u mësojnë Synetin; e fillojnë me dispozitat e ligjit Islam për kundërvajtjet e krimet, përpara se t’u mësojmë pastërtinë dhe namazin. S’ka dyshim se kjo mënyrë sjell telashe, sprova dhe trazira mes myslimanëve, sepse godina e piramidës së dijes është venduar mbrapsht, e sipas rregullit duhet të jetë në bazament e gjerë dhe e gjatë, kurse në kokë e ngushtë dhe e hollë, kurse tek këta njerëz në bazamente është e ngushtë dhe hollë, kurse në kokë e trashë dhe e gjerë.

Abdullah b. Abasi, radijAllahu anhu, duke komentuar termin “dijetar hyjnor - alim rabbani” thotë: “Dijetar hyjnor është ai që u mëson njerëzve gjërat e vogla përpara se t’u mësojë të mëdhatë”. Kështu duhet të veprojmë me xhematin, nëse dëshirojmë të qëndrojmë besnikë në rrugën e selefit dhe dijetarëve të mëdhenj. Nuk duhet të lejojmë që xhematit të klasës së parë t’i tregojmë mësime për në fakultet apo studime pas universitare, sepse me këtë veprim tregojmë mungesën e njohurive mbi metodologjinë e selefit në përhapjen e fesë dhe mësimin e myslimanëve dhe shkaktojmë trazira të mëdha dhe të rrezikshme e të dëmshme për myslimanët e vendeve tona.

Hasan Basriu, rahimehullah, thotë: “Kush punon pa dije është si ai që ecën në rrugë të gabuar; ndërkohë që, ai që vepron pa dije më shumë prish sesa ndërton. Kërkoni dije në atë formë që nuk e dëmtoni adhurimin, ibadetin, bëni ibadet në atë formë që nuk e dëmtoni dijen, sepse disa njerëz kërkuan adhurimin dhe lanë dijen derisa dolën me shpatë kundër umetit të Muhamedit, salallahu alejhi ue selem,, e po të kishin kërkuar dijen, s’do t’i kish lënë të bënin këtë që bënë”. Dijetarët më herët kanë parë nga cili e marrin dijen dhe kë kanë mësues. Andaj edhe kanë thënë: “na i tregoni mësuesit tuaj” që të kuptojnë se ku janë ata me dijen e tyre.

Shkruan: Bekir HALIMI

Bekir Halimi,
26.4.2008