Përditësimi i fundit04:41:19 AM GMT

Albislam RSS
  •  
  •  
  •  
  •  
  •  
  •  
Tani je te: Revista 2008 Nëntor (Nr.64) Libri Prezantim për librin: KUJTIME

Prezantim për librin: KUJTIME

Email Shtyp pdf
kujtime

 

nga: Eqrem Bej Vlora

botues: Shtëpia e librit&Komunikimit

 Biografia e Eqrem Bej Vlorës

Eqrem Bej Vlora, nip i Ismail Qemalit.

CV që Eqrem bej Vlora e ka shkruar me dorën e vet në italisht:

 2Dhjetor 1886, i lindur në Vlorë nga Syrja bej Vlora dhe Mihrie Toptani. 1891-1896, Studimet elementare dhe gjimnazin me profesor privat. 1900-1906, Studimet liceike dhe universitare K.U.K. Theresianum, Akademia Orientale Vjenë. 1906, Sekretar i gradës së III në Ministrinë e Punëve të Jashtme të Perandorisë Osmane, Stamboll. 1907, Sekretar i gradës së III në Ambasadën e Perandorisë Otomane në Shën Petërburg. 1909, Sekretar i II në zyrën e përkthimeve Ministria e Punëve të Jashtme të Perandorisë Osmane-Stamboll. 1 Nëntor 1912, Anëtar i Asamblesë Kushtetuese për Pavarësinë e Shqipërisë. 1913, Senator-Zëvendës President i Senatit (Pleqësia). 1914, 

Zv/Sekretar i Shtetit në Ministrin e Punëve të Jashtme Shqiptare. 1921, Kryetar i Bashkisë Vlorë. 1923, Deputet i Asamblesë Kushtetuese. 1925, Senator. 1925, Ambasador i Shqipërisë në Londër. 1929, Ambasador i Shqipërisë në Athinë. 1932, Drejtor i Punëve Politike në Ministrinë e Punëve të Jashtme Tiranë. 1934, Sekretar i Përgjithshëm i Ministrisë së Jashtme Shqiptare, grada Ministër (i plotfuqishëm). 1937, Deputet i Vlorës. 1939, Këshilltar Shteti. 1940, Kryetar i Zyrës së Punëve Civile, Kryetar i Zyrës Ceremoniale në “Luogotenenca” Tiranë. 1942, Ministër i Tokave të Çliruara, Ministër i Kulturës. 1943-44, Ministër i Punëve të Jashtme të Shqipërisë.

T i t u j t: 1904, Kalorës, 1906, Komendator i urdhrit Osman Mexhidie, 1907, Kalorës i Urdhrit të Leopoldit Belgjikë. 1908, Medalje e fushatës Edzekaz. 1914, Komendator i Urdhrit Shqiptar Skënderbej. 1927, Oficer i Kurorës së Italisë. 1934, Oficer i Urdhrit Karagjergjoviç. 1935, Oficer i Yllit të Rumanisë. 1935, Anëtar i Akademisë së Shkencave Gjermanike Humbold. 1935, Medalje Ari e Akademisë së Shkencave Gjermanike Humbold. 1936, Anëtar i Akademisë Diplomatike –Paris. 1941, Anëtar i Institutit të Shkencave –Tiranë. 1941, Kordon i Urdhrit të Skënderbeut. 1954, Anëtar i Institutit të Shkencave –Romë.

Publikime: 1907-Qëllimi dhe e ardhmja e Shqipërisë, Vjenë – Gjermanisht; 1908, ABC Pellazgjike, Stamboll. Shqip (përkth.); 1909, Nga Berati dhe prej Tomori, Instituti i Studimeve Ballkanike-Sarajevë-Gjermanisht; 1910, E vërteta mbi politikën e Xhonturqve në Shqipëri, Vjenë, Gjermanisht; 1913, Dhimbjet e popullit Shqiptar, Romë- Italisht, 1934—Vepër në gjermanisht; 1935, Forca e Popullit Shqiptar, (Enciklopedia e Akademisë Diplomatike) Paris, frëngjisht; 1956, Turkenhershaft in Albania (gjermanisht).

 

Për botimin e librit “Kujtime” u njoha për herë të parë në vitin 2001 në një kolonë të Veton Surroit, ku citonte Ministrin e Brendshëm të Turqve të Rinj, armikut të madh të shqiptarëve z. Talat Pasha, ku me pesimizëm të thellë për çështjen asokohe kombëtare dhe paaftësinë për udhëheqje politike të lidershipit kosovar kishte marrë si shembull citatin nga libri dhe thoshte, se si duket në të vërtet na ka zënë nëma e turqve për privilegjet, që kemi gëzuar në atë periudhë, ku po citoj :

“Ose qëndroni nëpunës dhe binduni mësimeve të Qeverisë, ose bëhuni politikan dhe përfaqësoni idetë tuaja, si deputet në parlament. Vetëm duhet të keni parasysh një gjë: Unë i njoh Shqipërinë dhe shqiptarët më mirë sesa mendoni ju. Ju keni jetuar në Perandorinë Osmane jo si të shtypur dhe të nënshtruar, por si zotërinj dhe urdhërues. Ju keni përfituar nga pushteti i Perandorisë dhe i fesë më tepër se turqit. Tani po bëheni renegatë dhe kërkoni ta përmbysni anijen që po mbytet, në vend që të punoni dorë për dorë me ne për shpëtimin e saj. Ndoshta një ditë edhe do t’ia arrini asaj që kërkoni. Vetëm kujdes! Shqipëria është e vogël dhe e varfër. Shqiptarët nuk janë, as qytetarë të mirë, as punëtorë të mirë. E shumta ata mund të jenë sundimtarë të mirë dhe ca më tepër kusarë të mirë. Një ditë prej ditësh, kur të mos i keni më kullotat e majme të kësaj perandorie, ju do të hani njëri-tjetrin në atë Shqipërinë e ngushtë dhe të varfër!” Ai nuk foli atëherë si ministër, por si një turk i thjeshtë. I bindur dhe i ndershëm. Dhe kishte pasur të drejtë”. (f. 126)

Pa dyshim libri jo mua, por në përgjithësi çdokujt që iu ka dhënë mundësia ta lexojë i ka lënë mbresa të thella shumëkujt, edhe ia ka ndryshuar bindjet duke iu bërë pusullë historike për periudhën më të rëndësishme e njëkohësisht më të lavdishme të popullit tonë. Vetë fakti se pas botimit te këtij libri, në vendlindjen e tij Vlorën e lavdishme bashkëkombësit e tij dhe qytetarët pas disa dekadash e dekoruan me fjalë miradije, ku veçoj konferencën e mbajtur në shtëpinë e Eqrem Beut në Vlorë me temë “Eqrem bej Vlora – patriot, intelektual i madh dhe burrë i shquar shteti”.

Pas himnit të Flamurit, Qëndro Meminaj, sekretari i klubit “Ali Asllani”, tha: “Është hedhur shumë baltë nga regjimi komunist kundër Eqrem bej Vlorës, bejlerëve dhe agallarëve të tjerë të të gjithë Shqipërisë, si njerëz të pashpirt, që shikonin rehatinë e tyre apo tradhtar e bashkëpunëtor me armiqtë e kombit shqiptar. Por përralla të tilla si këto e të tjera, tani u ka dalë boja dhe bile u ka kaluar shumë koha. Prandaj është e domosdoshme se sa më shpejt të jetë e mundur Eqrem bej Vlorës dhe figurave të tjera të shquara të popullit tonë t’i jepet vendi i nderit, në altarin e historisë kombëtare shqiptare.”

 

Eqrem Beu edhe pse librin e shkroi për t’i treguar evropianëve kryelartë për aristokracinë shqiptare të periudhës kur ai jetoi, tregoi se shqiptarët nuk janë siç i ka përshkruar Bizmarku i “famshëm” me bishta, por Eqrem Beu më shumë na tregon neve shqiptarëve, që kemi këputur lidhjet me historinë e mirëfilltë të paraardhësit tonë nga kompleksi i vlerës së ulët të ngulitur nga sllavët ballkanas të ndihmuar nga regjime të ndryshme komuniste e të ashtuquajtur nacionaliste shqiptare. Eqrem Beu na mëson se si luftohet për vatan me iman, se si kur ke dinjitet ta kanë lakmi shtatë krajli në Evropë, ku edhe mbreti i Serbisë Aleksandër Obrenoviç më 1895 vjen në oxhakun e Vlorajve dhe huazon nga beu karrocën të shëtisë dhe të flladitet në brigjet e detit shqiptar...

Ajo që e karakterizon këtë libër dhe nxit kureshtjen e lexuesit janë disa “mistere” dhe enigma historike, jo vetëm të popullit tonë, por edhe më gjerë, si bie fjala:

 -Simpatinë e rilindësve shqiptarë ndaj sulltanit:

“Ne, nacionalistët shqiptarë nuk ishim aspak armiq të Perandorisë, por donim të punonim në të mirën e saj me mjete të tjera.”

- Flamurin që u ngrit në Vlorë, ku thotë: “Askush më parë, as s’e kishte parë, as s’e kishte mbajtur. Askush në Vlorë nuk kishte flamur në shtëpi. Shtetformuesit ranë në hall dhe vështruan njëri-tjetrin të hutuar. Atëherë ngrihet miku im Hydai Efendiu dhe thotë se në dhomën e gjumit të Eqrem Beut varet në mur një flamur shqiptar i futur në një kornizë të bukur dhe pyeti, se a mund të merrej pa qenë aty i zoti. Ismail Beu i dha leje dhe kështu flamuri që dikur Don Aladro Kastrioti ma kishte dhuruar solemnisht në Paris...

Pastaj tregon se ka pasur të tillë që kanë shpresuar se po të ishte gjallë Syria Beu (babai i Eqremit), se do të kishim në flamur suret e bukura të Kuranit, po ç’mund të presësh tjetër nga Ismail Beu, që e ka kaluar gjithë jetën në vendin e frëngjve! (Vol. II-të, f. 14)

Haxhi Muhamet efendiu shprehte zemërimin tek Ismail beu, se kishte zgjedhur një “korb” si simbol të “Shqipërisë së lirë”.

- Gjenezën e themeluesit të Turqisë moderne Mustafa Kemal Ataturk dhe qëndrimin e tij të prerë për përdorimin e shkronjave arabe në shkrimin e shqipes (f. 247).

Më kujtohet mirë në takim shumë interesant, që pata rastësisht me Mustafa Qemalin në vitin 1910, atëkohë ende një toger i thjeshtë. Për ne ai ishte (dhe këtë mendim kemi edhe sot) me prejardhje shqiptare. I ati i tij më 1878 u shpërngul nga Leskovci (Serbia jugore), vend i banuar prej shqiptarëve, dhe u vendos në Prishtinë. E ëma ishte shqiptare nga Parga e Greqisë”. (f. 246 – dëshmitë zyrtare kanë qenë deri në 1944 në arkivin e Prishtinës).

- Eqrem Beu është i vetmi që e konteston patriotizmin e Avni Rustemit. “Një djalosh i quajtur Avni Rustemi, një nga studentët më të pasuksesshëm, që me këtë vrasje donte të bënte emër, nuk ishte veçse një vegël në duart e kundërshtarëve të Esat pashës. Ata i dhanë mjetet e nevojshme për këtë vrasje dhe morën njëherësh përsipër mbrojtjen e tij para gjykatës franceze. Se kush ishin, këtë sot vështirë ta thuash... “Vrasës i pabesë, që kapardisej në Tiranë si shpëtimtari i atdheut”, “karagjoz politik”. Edhe pse nuk e përkrah Esat Pashën: “Që Esat pasha në çdo vend të qytetëruar do ta kishte hak trekëmbëshin, kjo nuk diskutohet. Por që ai u eliminua në këtë mënyrë të padenjë, kjo nuk i nderon aspak anëtarët e asaj qeverie” (faqe 166).

- Hajredin Pasha, sakrificë e dibranëve. Autori na tregon se si Hajredin Pasha kishte kërkuar besë nga dibranët e ata e kushtëzuan të lejë armët, por e thyen besën në Fushë Gjoricë masakruan ushtarët e çarmatosur.

 

Shqiptari që tentoi të ndalte krijimin e shtetit të Izraelit

"Më kujtohet mirë sesi në dhjetor të vitit 1903 unë u ndodha rastësisht në pallatin e Vezirit të madh të atëhershëm, Ferit pashë Vlorës. Ai na tregoi se pasdite do të priste Baron Rotçildin nga Parisi. Më vonë mësuam se Rotçildi kishte kërkuar marrjen në koncesion për 99 vjet, të 20.000 hektarëve tokë (duna rëre) në Tel-Aviv, për të cilën ai ishte gati t’i paguante Qeverisë një qira mjaft të lartë." - kujton në librin e tij Eqrem bej Vlora duke shtuar se Veziri i madh nuk pranoi në asnjë mënyrë të ndihmonte në këtë marrëveshje.

Eqremi shënon, se që ky komision kishte punuar mirë, kjo dukej dhe këtë e provonte mënyra e shkathët dhe e zgjuar, me të cilën në çastin e përshtatshëm, çifutët ua merrnin pronësinë arabëve të paditur dhe shkapërdarë. Në plotësimet që Eqrem Bej Vlora i bën këtij problemi, ai e sheh këtë situatë të krijuar si shumë të favorshme për lindjen e konflikteve dhe akteve të dhunës. Ai nuk fajëson çifutët për këtë, por atyre që ua treguan rrugën dhe ua sheshuan sionistëve rrugën për në Palestinë, pra, anglezëve. Sipas Eqrem Bej Vlorës, kur ky mision filloi t'i kapërcejë caqet e parashikuara, jo vetëm nuk i shërbeu, përkundër i dëmtoi interesat britanike. E si pasojë e kësaj, politika angleze filloi të punojë vërtet në mënyrë aktive kundër ngulitjes masive të çifutëve në Palestinë, por ishte shumë vonë, lumi i imigrimit çifut nuk mund të përmbahej dot.

Eqremi kujton fjalët e Ferit Pashë Vlorës, shqiptarit që kundërshtoi krijimin e shtetit izraelit, të cilat ia ka thënë privatisht në rrethin e të afërmve të tij, mbi çështjen sioniste në Palestinë: "Ne jemi ngopur me problemet etnike të maqedonasve, grekëve, armenëve dhe nuk kemi asnjë leverdi, që tani të arnojmë një problem etnik arabo-çifut. Palestina ka qenë dikur çifute, por që nga koha e Solomonit të madh e Davidit të vogël kanë kaluar mijëra vjet. Me të drejtë apo pa të drejtë, sot ajo është 100 përqind arabe dhe Perandoria Osmane nuk ka arsye, qoftë politike, qoftë sentimentale ta ndryshojë këtë gjendje". Por Veziri shqiptar nuk kishte mundësi të frenonte dhënien e tokave me koncesion, apo fluksin e çifutëve që nisën të zinin vend rreth Izraelit, Sulltani i kishte bërë ndërkohë pazaret e mëdha.

 

Pushtimi i Shkupit nga Lëvizja kombëtare shqiptare

Po e përfundoj shkrimin me një fragment nga libri, pikërisht nga pushtimi i Shkupit, nga Lëvizja Kombëtare Shqiptare. Eqrem Bej Vlora ia qëndisi Shkupit këtë përshkrim të mrekullueshëm që meriton të gdhendet me përkushtim nga bijtë e qytetit.

“Tani takoja në çdo hap shqiptarë të armatosur, që së bashku me banorët vendas kalonin të qetë nëpër rrugë. Të gjitha tregtoret ishin në punë, të gjithë dyert e shtëpive të hapura. Nëpër kafene shihje madje edhe oficerë turq (por natyrisht, jo Turq të Rinj) zyrat e administratës së vilajetit dukej se punonin, së paku, nëpunësit ishin në krye të detyrës, nëpër qytet silleshin, e madje krejt të patrazuar edhe të huajt, ndërsa edhe serbët edhe bullgarët e urryer. Vetëm klubi i Turqve të Rinj (Itikhat ve terakki) ishte pushtuar nga shqiptarët. Flamuri osman varej në të gjitha ndërtesat publike. Ishte një revolucion, gjë që vihej re në të gjitha pamjet e jetës publike, por një revolucion pa teprime, pa tubime, pa britma, pa dhunën e skllevërve që kanë shpërthyer burgun, ishte protesta e një populli zotëri kundër fyerjeve të pësuara. Asnjë komb në botë, pas dy kryengritjeve të shtypura përgjakshëm, pas një suksesi siç ishte pushtimi i kryeqendrës së provincës, pa organizim ushtarak, pa një hierarki të qartë e të njohur ligjërisht, pa ju trembur pasojave të një veprimi të dhunshëm, pa asnjë kontroll, të mund të sillen në mënyrë kaq të shkëlqyer, kaq të qytetëruar dhe njerëzorë, si këta fshatarë të varfër të “Shqipërisë së egër”, të cilët shpesh, me një përkujdesje fëmije, zbërthenin nyjën e shamisë së tyre për të nxjerrë që andej një piastër – mbase të fundit – e të blinin me të pak bukë e djathë, ndërkohë që mbronin interesat e bashkësisë. Vetëm se ky popull zotëri, të cilin unë, si atëherë edhe sot, e dua me gjithë shpirt, sepse ai, me vetitë dhe veprat e tij fisnike përfaqëson këngën e fundit të eposit heroik evropian. Ky popull nuk ka pasur kurrë fat me udhëheqësit e vet, të mëdhenj a të vegjël, e sidomos me ata, të cilët në kontakt me kultura të huaja kanë humbur autoktonin e trashëguar! Shtresa e mesme dhe e lartë e Shqipërisë, me pak përjashtime, që nga mesi i shek. të 19-të e sot kanë qenë shpirtërisht, shpesh, në lartësi, por moralisht të padenjë për të udhëhequr këta njerëz të mrekullueshëm. Më sa duket kontakti me botët e huaja, jo vetëm i vyshk, por edhe i kalb fare lulet në kohën e pjekurisë dhe frutat e vjetra dhe të reja të natyrës shqiptare. (f. 279).

Google könyvjelzőLink megosztása: Del.icio.usTwitterAjánlás a linkter.hu-raFacebookDigg
JP-Bookmark